Podstawowa, męska forma nazwiska patronimii Gurtowskich brzmi "Gurtowski", zaś alonom żeński "Gurtowska". Na obecnym etapie badań genealogicznych niepodobna rozstrzygnąć jego etymologii w sposób jednoznaczny i pewny. Wszystko, co na ten czas można o nim powiedzieć, to tylko snucie prawdopodobnych hipotez. Takowoż więc z punktu widzenia antroponomastki historyczej owo nazwisko, ze względu na występujący w nim formant, inaczej zwany sufiksem, "-ski" może być i być może jest nazwiskiem odmiejscowym, wywodzącym się od nazwy miejscowości (wsi albo małego miasteczka), z którego być może pochodzi patronimia (chłopii i mieszczanie przyjmowali takie nazwiska najczęściej po przeprowadzce do innej miejscowości), bądź której była właścicielem (w przypadku rodzin szlacheckich). Tego typu nazwiska (np. Tarnowski od miejcowości Tarnowo, Falkowski od miejscowości Falkowo) zaczęły pojawiać się w Polsce w XV-XVI wieku i dość często wywodziły się od wcześniejszych wyrażeń przyimkowych (np. Jan z Tarnowa, Piotr z Falkowa).

Od tej reguły istnieją jednak wyjątki, ponieważ stykamy się z nazwiskami z sufiksem "-ski", które wywodzą się od nazwisk pospolitych (np. od nazwiska Kowal, nazwisko Kowalski; od nazwiska Nowak, nazwisko Nowakowski) i nie mają one nic wspólnego z nazwą jakiejś miejscowości. Niekiedy w takowym rodzaju nazwisk pojawiają się też takie, które są spolszczoną formą nazwiska obcego (np. od niemieckiego nazwiska von Kidey, nazwisko Fankidejski). Nie można również pominąć tu kwestii niestałości nazwisk w Polsce aż do XIX stulecia, do kiedy zmieniały one często swą pisownię, takowoż jest więc możliwe, że nazwisko Gurtowski brzmiało kiedyś zupełnie inaczej. Poza tym, jak powszechnie wiadomo, sufiks "-ski" był typowy dla polskich nazwisk szlacheckich, mimo tego jednak bardzo wiele nazwisk z takowym formantem nie było noszonych przez szlachtę albo dane nazwisko o identycznym brzmieniu nosiły zarazem różne, szlacheckie i nieszlacheckie, rodziny.

Istnieje tu jednak jedna interesująca kwestia. Otóż z początku - jak już wspomniano - nazwiska z sufikcem "-ski" były zarezerwowane tylko i wyłącznie dla szlachty i tylko szlacheckie rodziny nosiły nazwiska posiadające takowy format. W pewnym momencie dziejów Polski identyczne zakończone nazwiska zaczęły przyjmawać rodziny mieszczańskie a po nich chłopskie. Wtedy też szlachta polska, chcąc się odróżnić od reszty społeczeństwa, zaczęła między tematem nazwiska a jego sufiksem dopisywać sobie "szlachecką" spółgłoskę "w", w wyniku czego powstał nowy formant "szlachecki" "-wski". Takowy sufiks, jak wyraźnie daje się to dostrzeć, występuje w nazwisku "Gurto-wski", co wprawdzie nie dowodzi szlacheckiego pochodzenia rodziny, ale uprawdopodobnia taka możliwość.

Podsumowując, nazwisko "Gurtowski" może być nazwiskiem szlacheckim, chłopskim lub mieszczańskim i wywodzić się albo od nazwy jakiejś, bliżej obecnie nieokreślonej, miejscowości albo też może być spolszczoną wersją jakiegoś obcego nazwiska, względnie przeróbką nazwiska pospolitego. Co do tej ostatniej opcji, to niepodobna nie wspomnieć, iż istnieje domniemanie, że owo nazwisko pochodzi od polskiego słowa "gurt". Jest wszak możliwe, że dawny, dziś nieznany, przodek (albo przodkowie) Gurtowskich w lini męskiej nosił słowo Gurt jako przydomek bądź nazwisko pospolite, które z czasem przekształciło się w nazwisko Gurtowski.

Słowo "gurt" w języku polskim ma pięć znaczeń:

• gurt jest to sztywna taśma płócienna przyszywana do spódniczki w pasie lub wszywana do pasków (inaczej w języku polskim jest to gorsecik w drugim znaczeniu tego słowa);
  
  
• gurt jest to pas rzemienny używany w tapicerstwie do ręcznego przenoszenia ciężarów, mebli itd.;
  
  
• gurt jest to pas będący częścią uprzęży w zaprzęgu;
  
  
• gurt jest to płaski, przyporowy, konstrukcyjny łuk, oparty na słupach, podsklepiony z cegły lub kamienia, wzmacniający i podtrzymujący sklepienie budowli między przęsłami na dużej wysokości;
  
  
• gurt jest to - w architekturze nowożytnej - łuk dekoracyjny imitowany w tynku.

Etymologicznie rzecz biorąc owo polskie słowo wywodzi się z kolei od niemieckiego "der Gurt", które w języku niemieckim ma co najmniej dwa znaczenia:

• der gurt jest to pas;
  
  
• der gurt jest to pas bezpieczeństwa.

Jeżeli rzeczywiście byłoby tak, że nazwisko Gurtowski wywodzi się od nazwiska albo przydomku Gurt, to oznaczałoby to, że jeden z dawnych przodków (albo przodkowie) dzisiejszych Gurtowskich miał coś wspólnego z takimi zawodami jak tapicerstwo, murarstwo i w ogóle wszelkie rzemiosła budowlane, trudnił się czymś związanym z końmi (np. kowalstwem), zajmowali się handlem (np. sprzedarzą materiałów) lub zawodami związanymi z produkcją odzieży (np. krawiectwem).

Więcej na ten czas nie można powiedzieć.